Drużyna Harcerek "Szczyty Górskie"

Clark, New Jersey, Stany Zjednoczone

Kompas i Mapa

Są zasadnicze 4 kierunki czyli strony świata: Północ, Południe, Wschód, Zachód.


Najdokładniejszy kierunek możemy otrzymać tylko przy pomocy kompasu, którego igła wskazuje zawsze na północ. obracając się z kompasem w ręce tak, żeby stanąć twarzą w kierunku, w którym czarny/czerwony koniec igły wskazuje , znajdziemy od razu pozostałe kierunki.

Kompasy znaczone są przeważnie literami oznaczającymi angielskie nazwy kierunków:
Północ- (N) North; Południe- (S) South; Zachód- (W) West; Wschód- (E) East

Pomiar azymutu w terenie

Pomiar azymutu oznacza, że mając fizyczny kierunek (stąd - tam) chcemy otrzymać liczbę (do zapisania, przeniesienia na mapę itp.). Najlepsze do tego celu będą kompasy z obrotowym pudełkiem, w których można jednocześnie celować i obserwować igłę magnetyczną (np. z lusterkiem lub z soczewką).
A robi się to tak:
  1. Wyceluj kompasem (jego przyrządami celowniczymi lub krawędzią boczną) w odpowiednim kierunku.
  2. Trzymając podstawę kompasu nieruchomo tak obracaj pudełkiem, żeby kierunek północny zaznaczony na pudełku był wskazywany przez igłę magnetyczną. Pomogą w tym południki pomocnicze (kreski namalowane na dnie pudełka) - przy idealnym ustawieniu będą równoległe do igły.
  3. Sprawdź, czy kompas nadal celuje w odpowiednim kierunku a jednocześnie igła wskazuje północ na pudełku
  4. Odczytaj cyfrę azymutu z podziałki kątowej. Będzie to azymut magnetyczny.

Pomiar azymutu na mapie

Pomiar azymutu na mapie (by potem wyznaczyć kierunek w terenie) jest jedną z najczęściej powtarzanych czynności podczas poruszania się w obcym terenie. Na szczęście nie jest to nic trudnego. Najlepiej nadaje się do tego... ... kompas z przezroczystym dnem Robi się to w następujący sposób:
  • Zlokalizuj na mapie punkt początkowy [A] i końcowy [B] azymutu.
  1. Przyłóż do obu punktów boczną krawędź kompasu, pilnując żeby strzałka kierunkowa miała grot w odpowiednią stronę. Czasami zdarzają się kompasy, które jedyną linijkę mają w poprzek strzałki kierunku albo całkiem jej nie mają. Nam się one nie przydadzą w tej pracy.
  1. Trzymając podstawę kompasu obróć pudełkiem tak, żeby linie narysowane na przezroczystym dnie pudełka były równoległe do pionowych linii siatki kilometrowej (lub siatki południków). I znów pilnuj, żeby strzałka orientacyjna (na dnie pudełka) wskazywała północną krawędź mapy. Położenie igły jest tu nieważne gdyż nie potrzebujemy do tego zadania orientować mapy.
  2. Odczytaj wartość azymutu na kresce wskaźnika.
  3. Jeżeli wartość azymutu ma być następnie wykorzystana w terenie, weź jeszcze poprawkę na uchylenie magnetyczne (jeśli używałeś pionowych linii siatki kilometrowej) lub deklinację magnetyczną (jeśli używałeś siatki południków).

... kompasem z nieprzezroczystym dnem

Tutaj postępować należy trochę inaczej:
  1. Przyłóż boczną krawędź kompasu do południka (zwykle jest nim boczna krawędź mapy) lub pionowej linii siatki kilometrowej. Ustaw na kompasie azymut 0° ± poprawka na deklinację magnetyczną lub uchylenie magnetyczne siatki. Następnie zorientuj mapę obracając mapą wraz z leżącym na niej kompasem, tak długo aż igła magnetyczna pokryje się z północą na kompasie.
 

Wyznaczanie kierunku w terenie

Wyznaczanie kierunku (azymutu) oznacza, że mając liczbę (tzw. azymut) oraz punkt początkowy (tutaj) chcemy otrzymać fizyczny kierunek w terenie (tam).

A robi się to tak:
  1. Ustaw liczbę azymutu na podziałce kątowej.
  1. Obracać całym kompasem (trzymanym poziomo) tak, żeby kierunek północny zaznaczony na pudełku był wskazywany przez igłę magnetyczną. Znów przydadzą się kreski na dnie pudełka.
  2. Sprawdź w co jest wycelowany kompas (jego przyrządami celownicze lub krawędź boczna).
  3. Sprawdź, czy igła wskazuje północ na pudełku a jednocześnie kompas nadal celuje w tym samym kierunku.
Uwaga: Jeśli mierzysz azymut w nocy, pamiętaj że świecąca żarówka jest niezłym elektromagnesem i może odchylić igłę kompasu nawet o kilkadziesiąt stopni. Dlatego naświetlaj fosforowe znaczniki na kompasie i wyłączaj latarkę na czas robienia pomiarów.

Wyznaczanie kierunku na mapie...

Wyznaczanie kierunku (azymutu) na mapie oznacza, że mając liczbę (tzw. azymut) oraz punkt początkowy chcemy otrzymać kierunek na mapie.

...kompasem z przezroczystym dnem A robi się to tak:
  1. Ustaw liczbę azymutu na podziałce kątowej. Jeżeli wartość azymutu masz z pomiarów terenowych to musisz uwzględnić poprawkę na uchylenie magnetyczne lub deklinację magnetyczną zależnie od tego czy będziesz używał północy topograficznej czy geograficznej.
  2. Obracaj całym kompasem tak, żeby pomocniczy południk na dnie kompasu pokrył się z którąś linią północ-południe. Następnie używając drugiej linijki lub twardego, prostego przedmiotu przesuń Kompas w poprzek tak. by jego krawędź dotknęła punktu początkowego na mapie.
  3. Innym wyjściem jest np. wbicie w punkt początkowy igły i opieranie o nią linijki kompasu podczas dopasowywania południków na kompasie do pionowych linii na mapie.
  4. Sprawdź w co jest wycelowana krawędź boczna kompasu. Możesz też narysować tą linię na mapie
...kompasem z nieprzezroczystym dnem
  1. Zorientuj mapę, używając do tego południków np. na krawędzi mapy pamiętając o deklinacji magnetycznej.
  2. Ustaw liczbę azymutu na podziałce kątowej. Jeżeli wartość azymutu masz z pomiarów terenowych to musisz uwzględnić deklinację magnetyczną.
  3. Obracaj całym kompasem tak, żeby igła kompasu wskazywała północ na pudełku. Następnie używając drugiej linijki lub twardego, prostego przedmiotu przesuń Kompas w poprzek tak. by jego krawędź dotknęła punktu początkowego na mapie.
  4. Innym wyjściem jest np. wbicie w punkt początkowy igły i opieranie o nią linijki kompasu podczas dopasowywania.
  5. Sprawdź w co jest wycelowana krawędź boczna kompasu. Możesz też narysować tą linię na mapie.
  6. Możesz również pominąć deklinację ale koniecznie dwukrotnie: Podczas orientowania mapy i podczas wyznaczania kierunku na mapie. Wtedy obie poprawki zniosą się nawzajem.